Ankarapimapentamiri sayfasında bu kez Excelde sınıflandırma nasıl yapılır üzerine kapsamlı bir içerikle karşınızdayız.
Kelimeler, dağınık düşünceleri bir araya getirerek anlamlı hikâyeler oluşturur. Bir romanda karakterleri iyiler ve kötüler olarak ayırmak, şiirlerde imgeleri incelemek veya bir öyküde olayları belirli temalar altında toplamak, aslında bir tür sınıflandırma işlemidir. Peki, aynı düşünceyi Excel tablolarına taşıdığımızda karşımıza nasıl bir dünya çıkar? Excel’de sınıflandırma yapmak, tıpkı bir edebî eserdeki karakterleri, olayları ve temaları düzenlemek gibi, veriler arasındaki ilişkileri keşfetmemizi sağlar.
Bir tablodaki isimler, tarihler, sayılar ve kategoriler ilk bakışta sıradan görünebilir. Ancak doğru yöntemlerle düzenlendiklerinde, tıpkı bir romanın satır aralarında saklanan anlamlar gibi, önemli bilgiler ortaya çıkarabilirler.
Excel’de sınıflandırma, verileri belirli ölçütlere göre gruplandırmak ve benzer özellik taşıyan kayıtları aynı kategori altında toplamaktır. Örneğin bir kitap listesini türlerine göre ayırmak, öğrencileri not aralıklarına göre gruplandırmak veya satışları ürün kategorilerine göre düzenlemek mümkündür.
Edebiyat perspektifinden bakıldığında sınıflandırma, bir eserin farklı unsurlarını anlamlandırmaya benzer. Bir romandaki karakterleri başkahramanlar, yardımcı karakterler ve karşıt karakterler olarak incelemek nasıl anlatının yapısını anlamamızı sağlıyorsa Excel’de verileri kategorilere ayırmak da tablonun bütününü kavramamıza yardımcı olur.
, karmaşık görünen bilgileri daha anlaşılır, karşılaştırılabilir ve kullanılabilir hâle getirmektir.
Excel’de verileri sınıflandırmak için birden fazla yöntem kullanılabilir. Seçilecek yöntem, verilerin niteliğine ve ulaşılmak istenen sonuca bağlıdır.
Örneğin bir kitap listesinde roman, şiir, öykü ve deneme türleri bulunuyorsa filtreleme sayesinde yalnızca romanları görüntüleyebilirsiniz.
Edebiyattaki anlatı teknikleri gibi filtreleme de dikkatimizi belirli bir unsura yönlendirir. Bütün tabloyu değiştirmeden, yalnızca incelemek istediğimiz kayıtları ön plana çıkarır.
Excel’de sıralama, sınıflandırmayı tamamlayan önemli yöntemlerden biridir. Verileri alfabetik olarak, küçükten büyüğe veya büyükten küçüğe sıralayabilirsiniz.
Örneğin kitap adlarını A’dan Z’ye sıralamak, eserleri belirli bir düzene sokar. Kitapları yayımlanma yılına göre sıralamak ise edebî dönemler arasındaki değişimi incelemeyi kolaylaştırır.
Burada önemli bir ayrım vardır: Sıralama, verilerin yerini değiştirir; sınıflandırma ise onları belirli özelliklerine göre anlamlandırmayı amaçlar. İki yöntem birlikte kullanıldığında daha etkili sonuçlar elde edilebilir.
Excel’de belirli koşullara göre otomatik kategori oluşturmak için EĞER fonksiyonundan yararlanabilirsiniz.
Örneğin bir kitap değerlendirme tablosunda puanı 80 ve üzeri olan eserleri başarılı, diğerlerini ise geliştirmeye açık olarak sınıflandırmak istediğinizi düşünelim.
Puanların B sütununda bulunduğu ve ilk puanın B2 hücresinde yer aldığı durumda şu formülü kullanabilirsiniz:
=EĞER(B2>=80;”Başarılı”;”Geliştirilmeli”)
Formülü ilgili hücreye yazıp aşağıya doğru kopyaladığınızda diğer satırlar da aynı koşula göre sınıflandırılır.
Bu yöntem, edebiyattaki karakter çözümlemesi ile ilginç bir benzerlik taşır. Bir karakterin davranışlarını belirli ölçütlere göre yorumlamak nasıl bir sonuca ulaşmamızı sağlıyorsa Excel’de koşullar tanımlamak da verilerin otomatik biçimde kategorilere ayrılmasına yardımcı olur.
Ancak her iki durumda da ölçütlerin dikkatle belirlenmesi gerekir. Bir karakteri tek bir davranışla değerlendirmek ne kadar eksikse, verileri de yalnızca bir kritere göre sınıflandırmak bazen yanıltıcı olabilir.
Bazı durumlarda tek bir koşul yeterli olmaz. Kitapları hem türlerine hem de yayımlanma yıllarına göre gruplandırmak isteyebilirsiniz.
Bunun için birden fazla sütun kullanabilir, filtreleme seçeneklerinden yararlanabilir veya koşullu formüller oluşturabilirsiniz. Örneğin bir kitap listesinde türü roman olan ve yayımlanma yılı 2000’den sonra bulunan eserleri ayrı olarak inceleyebilirsiniz.
Excel’in tablo ve filtreleme özellikleri, farklı ölçütleri birlikte değerlendirmenizi sağlar. Böylece yalnızca eserlerin türlerini değil, zaman içinde değişen edebî eğilimleri de gözlemleyebilirsiniz.
Edebiyatta sınıflandırma, eserleri anlamak için kullanılan temel inceleme yollarından biridir. Şiir, roman, tiyatro ve öykü gibi türler farklı anlatım özellikleri taşır. Benzer şekilde Excel’de veriler de tür, tarih, miktar veya durum gibi ortak özelliklerine göre gruplandırılabilir.
Örneğin bir edebiyat araştırmasında aşağıdaki tablo oluşturulabilir:
Eser Tür Tema Dönem
Eser A Roman Yalnızlık Modern
Eser B Şiir Doğa Çağdaş
Eser C Öykü Bellek Modern
Eser D Roman Kimlik Çağdaş
Bu tabloyu Excel’e aktardıktan sonra tema, tür veya dönem sütunlarına göre filtreleme yapabilirsiniz. Böylece belirli temaların farklı türlerde nasıl işlendiğini araştırabilirsiniz.
Burada semboller, karakterler ve temalar yalnızca kategorilerden ibaret değildir. Her biri, eserin bağlamı içinde farklı anlamlar kazanabilir. Excel bu unsurları düzenlemeyi kolaylaştırırken onların edebî anlamlarını yorumlama işi okuyucuya kalır.
Yapısalcı yaklaşım, bir eserin unsurlarını ve bunlar arasındaki ilişkileri incelemeye odaklanır. Excel’de sınıflandırma da veriler arasındaki ortaklıkları ve farklılıkları görünür kılabilir.
Örneğin farklı romanlardaki anlatıcı türlerini sınıflandırmak, birinci kişi ve üçüncü kişi anlatımının eserlerdeki dağılımını incelemeye yardımcı olur.
Metinler arası ilişkiler açısından da benzer bir çalışma yapılabilir. Farklı eserlerde tekrar eden mitolojik karakterleri, tarihsel göndermeleri veya ortak temaları ayrı sütunlarda tutarak karşılaştırmalı bir inceleme hazırlayabilirsiniz.
Ancak edebî eserleri yalnızca kategorilere ayırmak, onların bütün anlamını açıklamaz. Bir şiirin taşıdığı duygu, bir romanın yarattığı atmosfer veya bir karakterin iç çatışması, tablodaki birkaç hücreye sığmayabilir.
Kategoriler açık ve birbiriyle uyumlu olmalıdır. Örneğin aynı sütunda hem kitap türlerini hem de yayımlanma yıllarını tutmak, verilerin analizini zorlaştırır. Her sütunun belirli bir bilgiyi temsil etmesi daha sağlıklı sonuçlar verir.
Aynı kategorinin farklı yazımlarla kaydedilmesi hatalara neden olabilir. Örneğin bir satırda “Roman”, diğerinde “roman” yazılması, bazı işlemlerde gereksiz karışıklık yaratabilir. Verileri sınıflandırmadan önce yazım farklılıklarını kontrol etmek yararlıdır.
Koşullu biçimlendirme, belirli özellikleri taşıyan hücreleri renklerle vurgulamanızı sağlar. Örneğin belirli bir puanın üzerindeki eserleri farklı renkte gösterebilir veya belirli bir döneme ait kayıtları görsel olarak ayırt edebilirsiniz.
Tıpkı bir romanda kullanılan imgeler gibi, doğru kullanıldıklarında dikkatimizin nereye yönelmesi gerektiğini gösterebilirler.
Excel’de sınıflandırma yapmak, yalnızca satırları ve sütunları düzenlemekten ibaret değildir. Filtreleme, sıralama, EĞER fonksiyonu ve koşullu biçimlendirme gibi araçlar sayesinde karmaşık bilgiler daha anlaşılır hâle gelir. Edebiyat perspektifinden düşünüldüğünde bu süreç, farklı karakterleri, temaları ve anlatı biçimlerini karşılaştırarak bir eserin bütününü kavramaya benzer.
Yine de her sınıflandırmanın bir sınırı vardır. Bir insanı tek bir özellik üzerinden tanımlayamayacağımız gibi, bir edebî eseri de yalnızca ait olduğu türle açıklayamayız. Veriler düzenlenebilir; fakat onların gerçek anlamı, aralarındaki ilişkileri nasıl yorumladığımızla ortaya çıkar.
Peki, siz bir romanı incelerken önce karakterlere mi, temalara mı yoksa anlatım biçimine mi odaklanırsınız? Excel’de sınıflandırma yaparken hangi ölçütleri daha anlamlı buluyorsunuz? Belki de verileri düzenlerken keşfettiğiniz bir ilişki, daha önce fark etmediğiniz bir hikâyenin kapısını aralayabilir. Çünkü bazen hem edebiyatta hem de sayılarla dolu tablolarda, asıl anlam parçaları bir araya getirdiğimizde ortaya çıkar.