Kaç Çeşit Bilgi Vardır?
Herkes bir şeyler öğreniyor, değil mi? Her gün yeni bir şeyler duyuyor, okuyor ya da deneyimliyoruz. Ama bilgi dedikleri şeyin bir tanımını yapmak kolay değil. Bilgiyi sınıflandırırken kafamız karışabiliyor. Çünkü bilgi, sadece bir şey öğrenmekle kalmaz, bizlere çok farklı şekillerde gelir. Peki, gerçekten kaç çeşit bilgi vardır? Gelin, bunu derinlemesine inceleyelim.
Bilgi Nedir?
Öncelikle, bilgi nedir diye soracak olursak, aslında çok basit bir yanıtı vardır: Bilgi, bir şeyin doğru olduğunu kabul ettiğimiz ve beynimizde bir yer edinen her türlü veridir. Ama gelin görün ki, bu kadar basit bir tanım aslında bir sürü farklı çeşidi içinde barındırıyor. Bilgiyi sadece bir teorik kavram olarak düşünmek, işin kolay kısmı. Gerçek dünyada bilgi öylesine farklı boyutlarda karşımıza çıkıyor ki, bazen bir olaydan öğrenilenler, bazen de kitaplardan öğrendiklerimiz, hepsi farklı kategoriye giriyor.
İçsel ve Dışsal Bilgi
Şimdi “içsel” ve “dışsal” bilgiyi düşünelim. Bu ayrım aslında günlük yaşamımızda da sıkça karşımıza çıkar. İçsel bilgi, bizim içsel deneyimlerimizden, duygularımızdan ve tecrübelerimizden kaynaklanan bilgidir. Mesela, İstanbul’da yağmur yağmaya başlamadan önce, bu şehri ne kadar tanıyorsam, yağmurun ne zaman başlayacağına dair içgüdülerim devreye giriyor. Bu, dışarıdan alınan bir bilgi değil, benim yaşadığım deneyimden gelen bir bilgidir. Kişisel deneyimlerden elde edilen içsel bilgi, belki de en derin bilgidir çünkü herkesin algısı farklıdır.
Diğer tarafta ise dışsal bilgi var. Bu, başkalarından, kitaplardan, medya aracılığıyla aldığımız ve genellikle somut verilerle şekillenen bir bilgidir. Mesela, bugün ofiste çalışırken, takım arkadaşlarımdan birinin önerisini aldım. Bu, dışarıdan gelen ve objektif verilerle oluşturulmuş bir bilgi. İçsel bilgiye kıyasla, dışsal bilgi daha çok başkalarına dayanır, daha az kişiseldir. Ama ikisinin de kendine göre önemi var. İçsel bilgi, bize hayatı daha iyi anlamada yardımcı olurken, dışsal bilgi dünyamızı genişletir ve bizi daha fazla insanla bağlar.
Teorik ve Pratik Bilgi
Bir de teorik ve pratik bilgi ayrımı var. Bu bence çok ilginç çünkü teorik bilgiyle pratik bilgi arasında bazen uçurumlar oluşabiliyor. Örneğin, bir ekonomist olarak ekonomik teoriler hakkında çok fazla bilgi sahibiyim. Ama teorik bilgiyi pratikte nasıl kullanacağımı görmek, bir başka mesele. Geçen gün iş yerinde bir projeye dair sunum yaparken, öğrendiğim teorik bilgilerin çoğu işin pratiğine döküldü. Orada bir arıza çıkınca, “Hadi bakalım, şimdi teorik bilgileri nasıl uygulayacağım?” diye kendime sordum. İşte bu noktada pratik bilgi devreye giriyor. Teorik bilgi bir yerden sonra, gerçek dünyada nasıl uygulanacağıyla daha değerli hale geliyor.
Öğrenilmiş Bilgi ve Doğal Bilgi
Öğrenilmiş bilgi ve doğal bilgi de çok farklı iki kavram. Öğrenilmiş bilgi, okulda okuduğumuz, internette araştırdığımız ya da profesyonel eğitimlerimizde edindiğimiz bilgidir. Bu tür bilgiyi toplamak genellikle daha sistematiktir. Mesela ben, üniversite yıllarımda ekonomi üzerine çok fazla ders aldım, bu da bir tür öğrenilmiş bilgiydi. Ama bir de doğal bilgi var. Yani hayatın içinden gelen bilgi. Örneğin, çocukken sokakta ne kadar çok koşturursam, ne kadar hızlı koşarsam daha fazla eğlenirim, bunu bilirdim. Bunu öğrenmem için hiçbir ders almadım, ancak yaşadıkça bu bilgiyi içselleştirdim. Bu, doğal bilgiye güzel bir örnektir.
Geçmiş, Bugün ve Gelecekte Bilgi
Bilgi, zaman içinde de değişiyor. Geçmişte, bir yerden başka bir yere bilgi aktarımı çok zordu. Ama şimdi teknolojinin gelişmesiyle bilgiye ulaşmak çok daha kolay. İnternete girdiğinizde bir şey aradığınızda, saniyeler içinde sonuç alabiliyorsunuz. Dün akşam eve giderken, yolda bir arkadaşım bana yeni bir film önerdi. O an, o öneri de bir bilgiydi. Geçmişte bunu öğrenmek için belki de sinemaya gitmem gerekirdi, ama şimdi akıllı telefonumdan birkaç tıklama ile izlemeye başladım. İşte bu kadar hızlı bir bilgi devri var. Peki ya gelecek? Belki 10 yıl sonra, beyin dalgalarımızla doğrudan bilgi alabileceğiz. Bilgi, o zaman sadece internetten değil, beynimizden bile akacak.
Sonuç: Bilginin Sonsuz Çeşitliliği
Kaç çeşit bilgi vardır sorusuna kesin bir cevap vermek zor. Çünkü bilgi o kadar çok farklı boyutta karşımıza çıkıyor ki, her gün yeni bir şekil alabiliyor. İçsel ve dışsal bilgi, teorik ve pratik bilgi, öğrenilmiş ve doğal bilgi gibi çeşitler var. Ve bunların her biri hayatımızda farklı bir yer tutuyor. Bilgiye bakış açımız, dünyayı nasıl gördüğümüzü de belirliyor. Gelecekte, bu çeşitlerin sınırlarının iyice bulanıklaşacağı kesin. Kim bilir, belki bir gün beynimizle düşündüğümüz her şey bilgiye dönüşecek ve biz de tamamen yeni bir bilgi evrenine adım atacağız. Ama şimdilik, bu çeşit çeşit bilgilere biraz daha dikkat edelim. Belki de bazen bildiğimizi sandığımız şeyler, bilmediğimiz birer bilgi kaynağıdır.